مادى را دربرداشته باشد . در اين‌جا تذكّر اين‌نكته ضرورى است كه حقّ وارثان براى قصاص ، حقّ شخصى است ، ولى حقّ حيات جسمانى و روحانىِ قاتلِ تائبِ صالح مصلِح ، حقّ نوعى است ، و حقّ نوعى بر حق شخصى تقدّم دارد ، بنابراين ترك قصاص نسبت به‌او بر حقّ وارثان مقتول مقدّم است ، البته اين توبه پيش از دسترسى يا عدم امكان دستيابى به‌قاتل و قبل از دستگيرى او حتماً صادقانه است و اثبات قطعى آن ، آسان‌تر از احراز توبه‌ى او بعد از دستگيرى ، در زندان است . نحوه‌ى احراز توبه هم به‌اين‌گونه است كه بايد دو شاهد عادل ، نزد حاكم شرع عادل ، شهادت دهند كه قاتل بدون اطلاع ديگران به‌طور خالصانه توبه كرده و درصدد اصلاح خود برآمده و در انجام اعمال شرعى و ترك محرمات و هدايت مجرمين و حفظ نواميس اسلامى كوشا است . و اگر سؤال شود كه چگونه اين توبه را مىپذيريد ؟ پاسخ اين است كه قوم يونس عليه السلام پس از اعراض حضرتش از آنان و وعده‌ى حتمى عذاب الهى ، واقعاً توبه كردند ، با آن‌كه ايمان - عِندَ رُؤيِةالبأس : در ديدن زيان ، ايمان نيست ، و لكن در اين‌جا - چون اين توبه حقيقى بود - استثنائاً خداى سبحان ايمان‌آوردن ايشان را پذيرفت و آنان را عذاب نكرد . « فلولا كانت قريةٌ آمنتْ فَنَفَعَها ايمانُها الّا قومَ يونس لمّا آمنوا كشفنا عنهم عذاب الخِزْى فىالحيوةالدّنيا و متّعناهم الى حين » ( سوره‌ى يونس ، آيه‌ى 98 ) پس اگر ايمان گروهى كه ايمان آوردند سودشان نداد ( بدين‌جهت بود كه اين